Lista Konteúdu
Mediasuaraleste DILI, 22 Outubru 2026 – Autoridade Nasionál Mineirais (ANM) fó ona rekoñesimentu no autorizasaun ba kompañia Fernandes Jianling, Lda, atu hala’o atividade komersiál fa’an rai-henek iha área Mota Kasnafar. Maski nune’e, lisensiamentu mineiru ba kompañia refere sei iha prosesu, no ANM informa katak sei emite lisensa ne’e iha tempu badak.
Ministru Petróleu no Rekursu Minerál, Francisco da Costa Monteiro, esplika katak atividade komersiál hotu-hotu ne’ebé envolve fa’an rekursu minerál, hanesan fatuk, rai-henek no minerál seluk, presiza kumpre prosedimentu lisensiamentu tuir lei ne’ebé vigora.
“Ha’u seidauk hatene ho klaru se kompañia ida-ne’e iha ona lisensiamentu ka seidauk, maibé, iha prinsipiu, atividade hotu-hotu ne’ebé envolve fa’an rekursu minerál tenke iha lisensiamentu,” Ministru Francisco da Costa Monteiro dehan ba Agência Tatoli, iha Palásiu Governu, iha Dili, iha loron 22 Outubru 2026.
Iha parte seluk, Diretór Ezekutivu SERVE, Fausto Soares Dias, hateten katak instituisaun ne’e nia kompeténsia mak rejista kompañia sira no klasifika sira tuir kategoria negósiu. Enkuantu, responsabilidade atu fó lisensiamentu ba atividade mineira nian pertence ba entidade setoriál relevante, iha kazu ida-ne’e, ANM.
Tanba ne’e, nia sujere atu konfirma diretamente ho ANM kona-ba estatutu lisensiamentu kompañia Fernandes Jianling, Lda.

ANM Klarifika Estatutu Lisensiamentu Kompañia
Atu hetan informasaun ne’ebé klaru kona-ba atividade fa’an rai-henek iha Kasnafar, Agência Tatoli halo konfirmasaun ho Diretór Ezekutivu ANM, David de Araújo. Nia konfirma katak kompañia Fernandes Jianling, Lda, hetan ona rekoñesimentu ka autorizasaun husi ANM, maibé pedidu lisensiamentu mineiru nian seidauk remata prosesu.
“Sidadaun Xineza ne’ebé promove atividade fa’an rai-henek iha Kasnafar hetan ona rekoñesimentu ka autorizasaun husi ANM. Agora, sira-nia pedidu atu hetan lisensiamentu sei iha prosesu, no iha tempu badak ita sei emite lisensa ba sira,” David de Araújo klarifika.
Nia mós esplika katak Fernandes Jianling, Lda, la’ós kompañia estranjeira tomak, maibé kompañia ne’ebé envolve investidór estranjeiru no investidór timoroan. Arranju ida-ne’e, tuir nia, tuir dispozisaun iha Lei N.º 41, kona-ba Kódigu Mineiru, ne’ebé regula partisipasaun investidór estranjeiru iha atividade mineira iha Timor-Leste.
Tuir esplikasaun ANM, iha kompañia refere, investidór estranjeiru iha partisipasaun 49%, enkuantu parte timoroan iha 51%, hodi garante katak maioria propriedade kompañia nian hela iha liman timoroan. Kompañia ne’e submete ona pedidu lisensiamentu mineiru ba ANM iha loron 28 Marsu 2025.
David de Araújo hatutan katak ekipa téknika ANM halo ona inspesaun no observasaun direta iha lokalizasaun atividade kompañia nian. Rezultadu observasaun ne’e hatudu katak área refere bele konsidera atu hetan rekoñesimentu, tuir avaliasaun téknika ne’ebé halo.
Maski nune’e, kompañia sei presiza kumpre dokumentasaun no rekezitu sira ne’ebé falta atu bele hetan lisensiamentu mineiru kompletu.
Kompañia Rejistadu iha SERVE no Iha Lisensa Ambientál
Tuir ANM, Fernandes Jianling, Lda, rejistadu ona iha SERVE ho kategoria sociedade limitadu (Lda), no mós hetan ona lisensa ambientál husi Autoridade Nasionál Lisensiamentu Ambientál (ANLA).
ANM mós informa katak kompañia ne’e tenke hala’o atividade fa’an rai-henek iha área ne’ebé hetan ona autorizasaun, no kumpre regra no obrigasaun hotu-hotu ne’ebé determina iha Kódigu Mineiru.
David de Araújo relata katak, durante períodu atividade setór mineiru nian, atividade sira ne’e kontribui ona ba kriasaun empregu ba traballadór timoroan hamutuk liu ema na’in 1.000.
Nia mós informa katak kompañia Fernandes Jianling, Lda, fa’an ona rai-henek ho volume hamutuk 4.700 metru kúbiku (m³). Iha tempu hanesan, kompañia kontinua kumpre obrigasaun atu selu taxa ba Governu, enkuantu ANM kontinua halo monitorizasaun atu asegura katak atividade ne’e tuir rekezitu no regulamentu ne’ebé vigora.
Taxa no Rekezitu atu Hetan Lisensiamentu Mineiru
Kona-ba taxa, Diretór Ezekutivu ANM esplika katak kompañia sira ne’ebé fa’an rai-henek tenke selu taxa US$3 ba kada metru kúbiku, ho montante taxa ne’ebé depende ba volume materiál ne’ebé fa’an.
Nia subliña katak prosesu lisensiamentu mineiru la’ós depende de’it ba volume produsaun ka presu fa’an, maibé tenke konsidera mós kapasidade finanseira no téknika husi kompañia, inklui kapasidade atu jere risku no impaktu ba ambiente.
Tuir nia, dokumentasaun komprovativa no kumprimentu ba rekezitu sira-ne’e sai hanesan elementu importante iha prosesu avaliasaun atu hetan lisensiamentu mineiru.
ANM Rekolla US$1,9 Millaun iha Tinan 2025
Iha parte seluk, ANM relata katak durante tinan 2025, instituisaun ne’e emite lisensiamentu mineiru ba kompañia hamutuk 55. Husi atividade setór mineiru nian, Governu konsege rekolla reseita hamutuk US$1,9 millaun ba kofre Estadu.
Entretantu, dadus kona-ba reseita no lisensiamentu mineiru ba tinan 2026 seidauk disponivel atu relata, tanba prosesu rekollha no atualizasaun dadus sei kontinua.
ANM afirma katak monitorizasaun ba kompañia sira ne’ebé hala’o atividade mineira sei kontinua, hodi asegura kumprimentu ba Kódigu Mineiru, obrigasaun finanseira no regra ambientál ne’ebé vigora iha Timor-Leste. (Crs)







